Казахтелеком

73%

PDF
PDF

4.2. Тұрақты даму саласындағы есеп: E аспектісі

3,4%

Scope-1 шығарындылары 2024 жылмен салыстырғанда 30 199 тоннадан 29 162 тонна CO₂-экв. дейін төмендеді

2025 жылғы негізгі көрсеткіштер

6,3%

2024 жылмен салыстырғанда ОЭР жалпы тұтынуы қысқарды

88,5

млн теңге

2025 жылғы табиғатты қорғау іс-шараларына арналған шығындар

2025 жылғы негізгі оқиғалар

2025 жылы 2025–2032 жылдарға арналған Су ресурстарын басқару бағдарламасы әзірленіп, бекітілді;

2025 жылы «Қазақтелеком» АҚ-ның 2025–2032 жылдарға арналған Өндіріс және тұтыну қалдықтарын басқару бағдарламасы әзірленіп, бекітілді;

2025 жылы Компания табиғат қорғау заңнамасын бұзуға жол берген жоқ және экологиялық шығыстар мен қоршаған ортаға теріс әсер еткені үшін төлемдерді ашуды жалғастырды;

Компания экологиялық мәдениетті арттыруға және қоршаған орта жағдайын жақсартуға бағытталған «Таза Қазақстан» республикалық экологиялық науқанына қосылды;

2024–2025 жылдары энергия тиімділігі мен ресурс үнемдеуді арттыру үшін энергоаудит жүргізілді.

4.2.1. Қоршаған ортаны қорғау

Басқару тәсілі

GRI 3-3, 2-23, 2-25

Қызмет сипаты әкелетін тікелей экологиялық әсер деңгейінің жоғары емес болғанына қарамастан, «Қазақтелеком» АҚ қоршаған ортаға әсер үшін өз жауапкершілігін сезінеді және оны барынша азайту үшін күш салады. Компания ресурстарды ұтымды пайдалануға, энергия тиімділігін арттыруға және өндіріс процестерін жетілдіруге бағытталған тәсілдерді дәйекті іске асырады.

«Қазақтелеком» АҚ орындау үшін атқарушы басшылық жауапты экологиялық саясатты іске асырады. Саясат рөлдерді бөлуді, экологиялық заңнаманы сақтауды, көрсеткіштерді үнемі жақсартуды, қызметкерлерді оқытуды, әсерді азайту бойынша мақсаттарды белгілеуді және экологиялық мәдениетті дамытуды көздейді.

Компанияда экологиялық аспектілерді басқару үшін корпоративтік басқару жүйесінің бөлігі және қаржылық емес тәуекелдерді басқару компоненті болып табылатын экологиялық менеджмент жүйесі (ЭМЖ) жұмыс істейді. ЭМЖ ластағыш заттар шығарындыларын азайту процестерін, деректер берудің экологиялық қауіпсіз технологияларын енгізуді, энергия тұтынуды басқаруды және жабдықты жаңғыртуды қамтиды. Компания ISO 14001 халықаралық стандартына сәйкес сертификатталған, бұл жүйенің экологиялық менеджмент саласындағы озық талаптарға сәйкестігін растайды.

Компанияда қоршаған ортаны қорғау саласындағы қызметті реттейтін ішкі нормативтік құжаттар қатары қолданылады. Бұл құжаттардың ережелері Компанияның әрбір қызметкерімен орындалуға міндетті:

  • Экологиялық саясат;
  • «Қазақтелеком» АҚ-ның 2022–2032 жж. арналған Төмен көміртекті дамыту бағдарламасы (бұдан әрі — ТКДБ);
  • 2024 жылға арналған ESG тәжірибелерін дамыту бойынша Жол картасы;
  • «Қазақтелеком» АҚ-ның ішкі экологиялық тексерулер бағдарламасы;
  • «Қазақтелеком» АҚ-ның биоалуантүрлілікті басқару және сақтау бойынша Нұсқаулығы;
  • «Қазақтелеком» АҚ-ның жер ресурстарын мониторингтеу, есептілік пен рекультивациялау бойынша Нұсқаулығы;
  • «Қазақтелеком» АҚ-ның 2025–2032 жж. арналған өндіріс және тұтыну қалдықтарын басқару бағдарламасы;
  • «Қазақтелеком» АҚ-ның 2025–2032 жж. арналған су ресурстарын басқару және сақтау бағдарламасы;
  • Қауіптерді, экологиялық аспектілерді сәйкестендіру және тәуекелдерді бағалау бойынша құжатталған рәсім;
  • Еңбек қауіпсіздігі, денсаулықты қорғау және қоршаған ортаны қорғау саласындағы заңнамалық және басқа да талаптарды сәйкестендіру бойынша құжатталған рәсім;
  • Кәсіптік денсаулық, қауіпсіздік пен қоршаған ортаны қорғау саласындағы көрсеткіштерді мониторингтеу бойынша құжатталған рәсім;
  • Өндіріс және тұтыну қалдықтарын басқару бойынша құжатталған рәсім;
  • Авариялық жағдайларға дайындық пен әрекет ету бойынша құжатталған рәсім.

ҚОҚ басқарудың ұйымдық құрылымы

«Қазақтелеком» АҚ-да экологиялық мәселелерді басқару екі деңгейде жүзеге асырылады. Еңбекті қорғау мен қауіпсіздік техникасын қоса алғанда, экологиялық талаптардың сақталуын операциялық үйлестіру мен бақылауды бас офис деңгейінде де, филиалдар желісінде де бейіндік департамент жүзеге асырады. Жоспарлауды, экологиялық тәуекелдерді бағалауды, қауіптерді анықтауды және тиісті тәсілдерді бизнес-процестерге интеграциялауды қоса алғанда, бұл саладағы стратегиялық басқару Бас әкімшілік директордың жауапкершілік аймағында.

Сақтық қағидаты

«Қазақтелеком» АҚ қоршаған ортаны қорғау саласында сақтық қағидатын қолданады, оны экологиялық аспектілерді басқарудың жүйелі тәсілінің бөлігі ретінде қарастырады. Компанияда жобаларды жоспарлау сатысында да, ағымдағы операциялық қызмет процесінде де экологиялық тәуекелдерді бағалауды қамтитын тәуекелдерді басқару жүйесі қолданылады.

Превентивті тәсілді қамтамасыз ету үшін қауіптерді, экологиялық аспектілерді сәйкестендіру және тәуекелдерді бағалау бойынша құжатталған рәсім енгізілген. Бұл рәсім қолданыстағы әсерлерді ғана емес, болашақта туындауы мүмкін ықтимал салдарларды да қамтиды.

Компания Қазақстан Республикасының заңнамасы талаптарына сәйкес қоршаған ортаға әсерді бағалауды (ҚОӘБ) жүргізеді, сондай-ақ экологиялық жауапкершілік саласындағы үздік халықаралық тәжірибелерге бағдарланады. Шешімдер қабылдау кезінде, тіпті толық ғылыми айқындықтың болмаған жағдайында да, ұзақ мерзімді экологиялық салдарлар ескеріледі, бұл сақтық қағидатының рухына сәйкес келеді.

Сонымен қатар, тәуекелдерді азайту шаралары экологиялық саясатқа, ішкі экологиялық аудит процестеріне және үздіксіз жетілдірудің корпоративтік жүйесіне интеграцияланған.

Компания табиғат қорғау саласындағы дамудың мынадай басым бағыттарын айқындайды:

қоршаған ортаға теріс әсерді барынша азайту;

климат өзгеруі проблемасының төтенше маңыздылығын сезіну;

заңнаманы, ұлттық және халықаралық экологиялық стандарттарды сақтау;

Компания қызметін әзірлеу мен жүзеге асыру кезінде тұрақты даму қағидаттарын сақтау;

Компания басшылығының экологиялық менеджмент жүйесінің тиімді жұмыс істеуі үшін барлық деңгейдегі жауапкершілігі;

барлық мүдделі тараптар үшін қолжетімді әрі ашық экологиялық ақпаратты жариялау.

Қазақстан Республикасының қоршаған ортаны қорғау саласындағы заңнамасын сақтау

GRI 2-27

2025 жылы табиғат қорғау заңнамасын бұзу жағдайлары тіркелмеген. Компанияға қатысты қоршаған ортаны қорғау саласында қаржылық емес санкциялар мен өзге де әкімшілік жазалар қолданылмаған.

17-кесте. Табиғат қорғау іс-шараларына жұмсалған шығындар, мың теңге

Шығыс бабы 2023 2024 2025
ҚОӘБ жобаларын, шығарындылар нормативтері жобаларын әзірлеу мен өндірістік экологиялық мониторинг жүргізу, санаттарды растау 82,2 8 250,0 78 203,2
ҚО-ға теріс әсер үшін төлемдер, оның ішінде: 12 500,0 14 542,0 10 247
- стационарлық көзден 2 066,2 1 316,5
- жылжымалы көзден 0 12 448,8 8 930,49
Барлығы 12 582,2 22 792,0 88 450,3

2026 жылға арналған жоспарлар

ҚОҚ аспектілері бойынша сандық мақсатты көрсеткіштерді енгізу (қалдықтар мен ПГ шығарындылары).

75

мың ағаш

эко-акцияға қатысу аясында отырғызылды

«Қазақтелеком» АҚ-ның «Таза Қазақстан» бастамасына қосқан үлесі

2025 жылы «Қазақтелеком» АҚ бүкіл ел бойынша экологиялық мәдениетті арттыруға және қоршаған орта жағдайын жақсартуға бағытталған «Таза Қазақстан» ауқымды республикалық экологиялық науқанына қосылды. Қазақстанның барлық өңірлерін қамтыған бастама миллиондаған азаматтарды, мемлекеттік және бизнес-құрылымдарды экологиялық жаңару және тұрақты болашақ идеясы төңірегінде біріктірді.

«Таза Қазақстан» науқанына қатысу шеңберінде Компания қызметкерлері Қазақстан бойынша экологиялық сенбіліктерге, аумақтарды тазарту және қоғамдық кеңістіктерді абаттандыру акцияларына қатысты. Іс-шаралар ірі қалаларда да, шалғай елді мекендерде де ұйымдастырылып, Компанияның әлеуметтік жауапкершілік қағидаттарына және өмір сүру ортасына қамқорлық жасауға бейілділігін көрсетті.

Экологиялық ағарту және қызметкерлерді тарту

«Таза Қазақстан» жалпыұлттық жобасын қолдау жөніндегі бекітілген Іс-шаралар жоспарын іске асыру шеңберінде «Қазақтелеком» АҚ қызметкерлердің экологиялық санасын арттыруға және тұрақты әдеттерін қалыптастыруға бағытталған бірқатар белсенді іс-шараларды ұйымдастырды, олар мыналарды қамтыды:

  • Тұрақты даму, биоәртүрлілік, климат және жаңартылатын энергетика бойынша оқыту вебинарлары.
  • Тұрақты әдеттерді дамытуға бағытталған «Эко гардероб» және «Менің эко кеңесім» челлендждерін өткізу.
  • Киімге экологиялық көзқарас туралы вебинармен Эко-сән апталығын өткізу.

«Таза Қазақстан» науқанына қатысу «Қазақтелеком» АҚ-ның ESG саласындағы стратегиялық бағытының жалғасы болып, Компанияның экологиялық құндылықтар мен әлеуметтік жауапкершілікке бейілділігін растады.

4.2.1.1. Атмосфераға шығарындылар

GRI 3-3

Атмосфераға ластағыш заттар шығарындыларын жоспарлы қысқарту «Қазақтелеком» АҚ-ның қоршаған ортаны қорғау саласындағы қызметінің негізгі құрамдас бөліктерінің бірі болып табылады. Компания атмосфералық шығарындыларды азайтуға және ауа сапасына теріс әсерді барынша азайтуға бағытталған іс-шараларды жыл сайын іске асырады.

Шығарындылардың негізгі көздері қазандық қондырғылар мен автокөлік болғанын ескере отырып, олардың уақтылы техникалық қызмет көрсетілуіне ерекше назар аударылады. Генераторларды, бензоагрегаттарды және көлік құралдарын пайдалану өндірушілердің ұсынымдарына қатаң сәйкес жүзеге асырылады. Белсенділік төмен кезеңдерде жабдық төмендетілген энергия тұтыну режиміне ауыстырылады; электр энергиясы ажыратылған жағдайда экологиялық талаптарға сәйкес келетін стационарлық генераторлар пайдаланылады.

Ластағыш заттардың шығарындылары бойынша есептілік тұрақты түрде қалыптастырылады және Қазақстан Республикасының заңнамасы талаптарына сәйкес уәкілетті органдарға тоқсан сайын ұсынылады.

18-кесте. Атмосфераға ластаушы заттар шығарындыларының құрылымы, тонна4

ЛЗ шығарындылары 2023 2024 2025
NOх 12,995 29,561 27,598 А
SO2 8,429 17,040 15,632 А
CO 60,756 86,044 78,396 А
Ұшпа органикалық қосылыстар (ҰОҚ) 0 0 0 А
Қатты бөлшектер (РМ) 2,345 3,452 3,177 А
Қауіпті ауа ластағыштары (HAP) 0 0 0 А
Басқа шығарындылар 10,855 21,435 21,395 А
Барлығы 95,381 157,531 146,198 А
  1. 2025 жылы Компания 2023–2025 жылдар кезеңіндегі шығарындылар көлемін қайта есептей отырып, ластаушы заттар бөлінетін барлық көздерден шығатын шығарындыларды қайта есептеді (нормаланбайтын + нормаланатын).

2023 жылдан бастап ластағыш заттардың шығарындыларын есептеу нормаланатын нысандар бойынша жүргізілді, бұл парниктік газдар шығарындыларының көлемі мен ластағыш заттар шығарындыларының көлемі арасында сәйкессіздікке себеп болды. 2025 жылы шығарындыларды есептеу ластағыш заттардың шығарындыларының нормаланатын да, нормаланбайтын нысандары бойынша да жүргізілді және 2023, 2024, 2025 жылдар үшін көлем толығымен қайта есептелді.

2025 жылы атмосфералық ауаға ластағыш заттардың жалпы шығарындылар көлемі барлық ластағыш заттар бойынша 146,198 тоннаны құрады. ЛЗ есептеу қоршаған ортаға эмиссиялар нормативтерін айқындаудың бекітілген Әдістемесі негізінде жүзеге асырылды.

2025 жылы Озон қабатын бұзатын заттар бойынша Монреаль хаттамасының әдістемесіне сәйкес Компания тоңазытқыш қондырғыларда қолданылатын хладагенттер бойынша есептеулерді жалғастырды. Есепке мынадай заттар алынды: «Қазақтелеком» АҚ нысандарында қолданылатын хлордифторметан (R-22), дифторметан (R-32), сондай-ақ R-407C және R-410A қоспалары. 2025 жылы R22 маркалы фреонды тұтынудың 2024 жылмен салыстырғанда төмендеуі кондиционерлеу жүйелерін жаңғырту, хладагент ағуын азайту және озон бұзатын заттарды пайдаланатын жабдықты біртіндеп пайдаланудан шығару бойынша іс-шаралар кешенін іске асырумен байланысты. Есепті кезеңде ескірген қондырғыларды балама хладагенттерді пайдаланатын энергия тиімді жүйелерге ауыстыру жүзеге асырылды, сондай-ақ тоңазытқыш контурларының герметикалылығын арттыру бойынша алдын алу жұмыстары жүргізілді. Көрсетілген іс-шаралар R22 фреонды толтыруға деген қажеттіліктің қысқаруын және оны пайдаланудың жалпы көлемінің төмендеуін қамтамасыз етті.

Компанияда хладагенттерді есепке алу баллондармен және килограммдармен жүзеге асырылады. Озон бұзатын шығарындылар көрсеткіштерін есептеу кезінде озон бұзу әлеуетінің (ODP) коэффициенті 0,055-ке тең қолданылды.

GRI 305-6

19-кесте. Озон бұзатын заттар (ОБЗ) шығарындыларының көлемі, килограмм CFC-11-экв.5

Көрсеткіш атауы 2023 2024 2025
Импортталды 0 0 0 А
Экспортталды 0 0 0 А
Өндірілді 105,4 105,4 88,9 А
  1. CFC-11-экв. — трихлорфторметан эквиваленті.

2026 жылға және орта мерзімді перспективаға арналған жоспарлар

2026 жылы атмосфераға ластағыш заттар шығарындыларын азайту бойынша мынадай іс-шаралардың орындалуы жоспарланған:

  • Атмосфераға ластағыш заттар шығарындылары көлемін қысқарту бойынша сандық мақсатты көрсеткіштерді енгізу.

146,198

тонна

2025 жылғы атмосфералық ауаға ластаушы заттар шығарындыларының жалпы көлемі

4.2.1.2. Су ресурстары

GRI 3-3, 303-1

Қазақтелеком су ресурстарын ұтымды пайдалануға және су экожүйелеріне әсерді барынша азайтуға ұмтылады. А Сумен жабдықтаудың жалғыз көзі қалалық желілер болып табылады, бұл ретте Компания ұңғымалар мен өзге де балама көздерді пайдаланбайды. Су ресурстарын тиімді басқару Экологиялық саясаттың басымдығы болып табылады және ішкі регламенттейтін құжаттар шеңберінде жүзеге асырылады. А

А Су тұтыну тек шаруашылық-ауыз су қажеттіліктері үшін жүзеге асырылады. Сумен жабдықтау жүйелерінің барлығы суды тұтынуды есепке алу аспаптарымен жабдықталған. А

Су стрессі жағдайында суды алу мен ағынды суларды тастау Компания нысандарының орналасуын ескере отырып Aqueduct су тәуекелдерінің атласы негізінде бағаланады.

Су тұтыну

GRI 303-3

20-кесте. Су алудың жалпы көлемі, мың м3

Көрсеткіш атауы 2023 2024 2025
Жалпы су алу көлемі 250,3 274,2 361,2 А
- Тұщы су 250,3 274,2 361,2 А
- Басқа су - - -
Су тапшылығы өңірлеріндегі су алу көлемі 145,7 192,5 А
- Тұщы су 145,7 192,5 А
- Басқа су - - -

2025 жылы Компания су стресі бар аумақтарды айқындау тәсілін нақтылап, қалалар деңгейіндегі бағалауға көшті. Деректер салыстырмалылығы үшін жаңартылған әдіснама 2024 жыл көрсеткіштеріне ретроспективті қолданылды.

GRI 303-3

«Қазақтелеком» АҚ-ның сумен жабдықтаудың жалғыз көзі қалалық сумен жабдықтау желілері (суарналар) болып табылады. 2025 жылы су тұтыну көлемінің 31,7%-ға өсуі тіркелді.

21-кесте. Үлес салыстырмалы су тұтыну

Көрсеткіш атауы 2023 2024 2025
Өндірістік көрсеткіштер 5 449 5 298 5 236 А
Үлес салыстырмалы су тұтыну, мың м3/мың нысан 0,046 0,0517 0,069 А
«Қазақтелеком» АҚ түсімі, млн теңге 299 725 314 673 348 014 А
Үлестік су тұтыну, мың м³/млн теңге 0,00083 0,000886 0,001 А

Ағынды суларды тастау

GRI 303-3

А Компания суды тек санитарлық-тұрмыстық қажеттіліктер үшін пайдаланады. Компанияның барлық ағынды сулары шартқа сәйкес кәріздің орталық желілеріне тасталады. А

А Ағынды суларды тастау орталықтанған кәрізге жүзеге асырылатындықтан, Компания ағынды суларды кәріз желілеріне тастау үшін жергілікті органдар мен суарналар белгілеген жалпы талаптарды сақтайды. А

А Компанияда барлық ағынды сулар кәріздің орталық желілеріне тасталатындықтан ағынды сулар сапасының жеке ішкі стандарттары жоқ, мұнда оларды өңдеу мен тазалауды жергілікті суарналар реттейді. Ағынды сулар сапасын бақылау қалалық тазарту құрылыстары деңгейінде жүзеге асырылады. А

22-кесте. Ағынды суларды тастаудың жалпы көлемі, мың м3

Көрсеткіш атауы 2023 2024 2025
Жалпы тастаулар көлемі 251,0 121,1 194,1 А
- Тұщы су 251,0 121,1 194,1 А
- Басқа су - - -
Су тапшылығы өңірлеріндегі су алу көлемі - 37,4 60,3 А
- Тұщы су - 37,4 60,3 А
- Басқа су - - -

GRI 303-5

А 2025 жылы жалпы су тұтыну 167,1 мың м3-ді құрады. Су тапшылығы бар өңірлерде 2025 жылы жалпы су тұтыну 132,2 мың м3-ді құрады.  А

167,1

мың м3

2025 жылы жалпы су тұтыну

132,2

мың м3

су тапшылығы бар өңірлерде 2025 жылы жалпы су тұтыну

Су ресурстарын басқару бағдарламасы

Компания жалпы су тұтынуды біртіндеп азайту, үнемдеу технологияларын енгізу және нөлдік тастаулары бар жүйелерге көшу бойынша өзіне міндеттер қояды. Су ресурстарын тиімді басқару мақсатында 2025 жылы Компанияның су ізін азайтуға, сумен жабдықтаудың озық технологияларын пайдалануға және су экожүйелерін қалпына келтіруге бағдарланған 2025-2032 жж. арналған Су ресурстарын басқару бағдарламасы енгізілді. Бағдарламаның міндеттері:

Жалпы су тұтыну мен технологиялық процестердегі ысыраптарды азайту;

Ағынды сулар сапасын бақылауды қамтамасыз ету және қоршаған ортаны ластауды болдырмау;

Қызметкерлер мен мердігерлер арасында суды үнемдеу корпоративтік мәдениетін дамыту;

Су ресурстарын қорғау бойынша ұлттық және халықаралық бастамаларға қатысу.

Су стресімен, климат өзгеруімен, экологиялық және инфрақұрылымдық сын-қатерлермен байланысты тәуекелдерге байланысты «Қазақтелеком» АҚ тұщы су тапшылығы байқалатын Қазақстан өңірлерінде су ресурстарын басқару шараларының бағдарламасын іске асырады.

Шаралар мынадай облыстарды қамтиды: Қызылорда, Маңғыстау, Атырау, Батыс Қазақстан және Ақтөбе. Бұл өңірлерде Компания су тұтынуды азайту және су жүйелерінің тұрақтылығын арттыру үшін әртүрлі технологиялар мен шешімдерді енгізеді. Бұл шаралар тұщы су тапшылығы жағдайында ұзақ мерзімді тұрақтылықты және экожүйелерге әсерді барынша азайтуды қамтамасыз ете отырып, сумен жабдықтаудың ағымдағы және ықтимал проблемаларын шешуге бағытталған:

Жергілікті әкімдіктер мен су шаруашылығы органдарымен келісілген корпоративтік суды пайдалану жоспарларын әзірлеу және іске асыру;

Барлық негізгі нысандарда су сапасы мен шығынын мониторингтейтін IoT-жүйелерді енгізу;

Сумен жабдықтаудың резервтік көздерін құру (бөтелкеленген су, мобильді сыйымдылықтар, жеткізушілермен шарттар);

Су ресурстарын қорғауға және қалпына келтіруге бағытталған ұлттық және халықаралық экологиялық бастамаларға қатысу;

Қызметкерлерді суды ұтымды пайдалану қағидаттарына және авариялық жағдайлардағы әрекеттерге үйрету.

Ұзақ мерзімді перспективада Компания ESG қағидаттарына және GRI халықаралық талаптарына толық сәйкес келетін суды пайдаланудың тұрақты моделіне қол жеткізуге бағдарланады. Негізгі мақсат — қайталама ресурстарды барынша пайдалану және «нөлдік тастау» технологияларын енгізу есебінен су экожүйелеріне минималды әсерге көшу.

Бағдарлама 2032 жылға дейін мақсатты және аралық сандық көрсеткіштер белгіленген мынадай мақсаттарды орындау мен мониторингтеуді қамтитын мақсаттар мен индикаторлардың кешенді жүйесін қамтиды:

Жалпы су тұтыну көлемін төмендету;

Бір қызметкерге немесе жабдық бірлігіне үлес салыстырмалы су тұтыну;

Экологиялық мониторингпен қамтылған және жай-күй паспорттары бар су нысандарының саны;

Қызметкерлердің суды үнемдеу мен экологиялық қауіпсіздік мәселелеріне тартылу деңгейі.

2026 жылға және орта мерзімді перспективаға арналған жоспарлар

Компания су ресурстарын ұтымды пайдалану бойынша мынадай іс-шараларды орындауды жоспарлайды:

  1. Компания бойынша су тұтыну мен су бұру көздерін түгендеуді жүргізу.
  2. Жалпы су тұтыну көлемін азайту мақсатында сумен жабдықтау жүйелерін жаңғырту.

4.2.1.3. Қалдықтарды басқару

GRI 3-3, 306-1, 306-2

Компания қалдықтармен жауапты әрі қауіпсіз жұмыс істеуді дамытады, олардың түзілу көлемін азайтып, қайта өңдеу үлесін ұлғайтады. Қалдықтарды кәдеге жарату айналмалы экономика қағидаттарын іске асыру мен БҰҰ ТДМ-ге қол жеткізудің маңызды тетігі ретінде қарастырылады.

А Компанияның негізгі өндірістік қызметі телекоммуникациялық және IT-жабдықты пайдаланумен байланысты, бұл кабельдік өнімдер, аккумуляторлық батареялар және өзге де шығыс материалдары тәрізді шығыс материалдарын да қамтиды. Желілік және есептеуіш инфрақұрылымды, әкімшілік және техникалық нысандарды пайдалану, оларға қызмет көрсету және жаңғырту процесінде өндірістік және тұтыну қалдықтары түзіледі. Операциялық қызметтің негізгі өнімдеріне электрондық қалдықтар (есептен шығарылған жабдық, демонтаждалған кабельдер және ұқсас қалдықтар), сондай-ақ кейбірі қауіпті құрамдастар болуы мүмкін офистік-тұрмыстық қалдықтар жатады. А

А Электрондық қалдықтар Компанияның меншікті қызметінде, сондай-ақ құн жасау тізбегінің upstream-сатысында жабдық пен шығыс материалдарын өндіру мен жеткізу кезінде және downstream-сатысында қалдықтарды мамандандырылған ұйымдар одан әрі қайта өңдеу немесе кәдеге жарату кезінде түзілуі мүмкін. Мұндай қалдықтар қоршаған ортаның ықтимал ластануына, қызметкерлер мен халықтың денсаулығына әсерге, сондай-ақ қайта пайдалануға немесе қайта өңдеуге жарамды материалдардың жоғалуына әкелуі мүмкін. А

А Компанияда Қазақстан Республикасының қоршаған ортаны қорғау саласындағы заңнамасына сәйкес қалдықтарды жинау, уақытша сақтау, әкету мен кәдеге жарату процесін, сондай-ақ олардың түзілуін мониторингтеуді реттейтін бекітілген «Өндіріс және тұтыну қалдықтарын басқару» рәсімі қолданылады.  А Бұл рәсім шеңберінде қалдықтар қайта өңдеу үшін лицензияланған ұйымдарға беріледі. Мұндай тәсіл қалдықтарды мамандандырылған операторларға беруге және олардың одан әрі қайта өңделуін бақылауды сақтауға мүмкіндік береді.

А Жыл сайын Компания Компанияның мынадай қалдық түрлерін өткізу және кәдеге жарату бойынша ұйымдармен шарт жасасады:

  • электронды-электр жабдығы (климатехника, тұрмыстық электр аспаптары, электр энергиясын есепке алу аспаптары, резервтік қуат көздері (ДГҚ, ДГА, шағын электрстанциялар), үздіксіз қуат көздері, ЭҚҚ жабдығы, трансформаторлық қосалқы станциялар, электр құрал-сайманы және т. б.);
  • тоқтың химиялық көздері (әртүрлі типтегі аккумуляторлық батареялар);
  • сынабы бар қалдықтар (люминесцентті шамдар);
  • пайдаланылған майлар (ДГА-дан, автокөлік құралдарынан, трансформаторлық қосалқы станциялардан пайдаланылған майлар және т. б.);
  • макулатура (қағаз);
  • орама (орама материалдың барлық түрлері). А

GRI 306-3

23-кесте. Түзілген қалдықтар көлемі, тонна

Көрсеткіш атауы 2023 2024 2025
Қауіпті қалдықтар 53,5 114,4 70,4 А
Қауіпті емес қалдықтар 7,3 42,0 22,2 А
Барлығы түзілген қалдықтар 60,7 156,4 92,6 А

2025 жылы түзілген қалдықтардың жалпы көлемі (қатты-тұрмыстық қалдықтарды ескерместен) 92,6 тоннаны құрады. 2025 жылы түзілген және кәдеге жаратылған қалдықтар көлемінің 2024 жылмен салыстырғанда қысқаруы өндірістік және пайдалану процестерін оңтайландыру, материалдарды пайдалану тиімділігін арттыру мен сандық шешімдерді енгізу бойынша іс-шаралар кешенін іске асырумен байланысты.

Есепті кезеңде жөндеу мен монтаждау жұмыстары көлемінің азаюы, сондай-ақ жабдықты жаңғырту байқалды, бұл қалдықтар түзілуін қысқартуға ықпал етті. Түзілген қалдықтар жалпы көлемінің төмендеуіне байланысты мамандандырылған ұйымдарға кәдеге жаратуға берілген қалдықтар көлемі тепе-тең азайды.

GRI 306-5

24-кесте. Қауіптілік сыныптары бойынша бөліп кәдеге жаратылған қалдықтар көлемі, тонна

Көрсеткіш атауы 2023 2024 2025
Қауіпті қалдықтар 53,5 114,3 70,4 А
Жағу (энергия рекуперациясыз) 19,2 59,2 4,8 А
Жоюдың (кәдеге жаратудың) өзге де операциялары 34,3 55,1 65,6 А
Қауіпті емес қалдықтар 7,3 42,0 22,2 А
Жағу (энергия рекуперациясыз) - - -
Жоюдың (кәдеге жарату) өзге де операциялары 7,3 42,0 22,2 А
Барлығы кәдеге жаратылған қалдықтар 60,7 156,4 92,6 А

Түзілген қалдықтар жалпы көлемінің төмендеуіне байланысты мамандандырылған ұйымдарға кәдеге жаратуға берілген қалдықтар көлемі тепе-тең азайды.

GRI 306 -1, 306-2

Есептен шығарылған телекоммуникациялық жабдықпен жұмыс істеу

Есептен шығарылған телекоммуникация құралдарын (клиенттік сандық жабдық (STB-приставкалар, CDMA терминалдары, модемдер, маршрутизаторлар, мультиметрлер, модульдер, басқару платалары, терминалдар және өзге жабдық) және оргтехника) Компания олардың сатылуына аукцион өткізетін сыртқы ұйымдарға өткізуге жібереді. Тиісті жағдайда есептен шығарылған телекоммуникациялық жабдық Компанияның бұйрығымен бекітілген «Есептен шығарылған телекоммуникация құралдарын демонтаждау мен кәдеге жарату қағидалары» Ұйым стандарты негізінде қосалқы бөлшек ретінде пайдаланылады. Есептен шығарылған жабдықтың бір бөлігін (оның ішінде мыс кабелі пайдаланылған кабельдік байланыс желілерін, кабель сынықтарын) Компания түсті және қара металдарды сақтау мен кәдеге жарату үшін мамандандырылған ұйымдарға береді.

Өндіріс және тұтыну қалдықтарын басқару бағдарламасы

А 2025 жылы экологиялық жүктемені азайтумен, халықтың денсаулығына тәуекелдерді барынша азайтумен және жаһандық ESG тәжірибелеріне интеграцияны қамтамасыз етумен байланысты мақсаттарға қол жеткізуге бағытталған «Қазақтелеком» АҚ-ның 2025–2032 жж. арналған өндіріс және тұтыну қалдықтарын басқару бағдарламасы әзірленді және бекітілді. Ол сондай-ақ қайталама ресурстарды шаруашылық айналымға тарту, қалдықтарды көмуді азайту және «нөлдік қалдықтар» (Zero Waste) жүйесін құруды көздей отырып, ESG-стратегиясы шеңберінде айналмалы экономикаға көшуге бағытталған. А Алайда, бұл мақсаттарды іске асыру процесінде Компания бірқатар тәуекелдермен соқтығысады:

  • Электрондық және электротехникалық жабдық, аккумуляторлар, сынабы бар шамдар, майлар сияқты қауіпті қалдықтардың телекоммуникация саласындағы жоғары үлесі экожүйелерді ластау тәуекелін туындатады;
  • Электрондық қалдықтардың өсуі қайта өңдеу мен кәдеге жаратудың ерекше әдістерін әзірлеу қажеттігін туындатады.

Бағдарлама шеңберінде 2032 жылға дейін мақсатты және аралық сандық көрсеткіштер белгіленген электрондық қалдықтардың (e-waste) түзілуі мен қайта өңдеуге берілуі бойынша мақсаттар белгіленді:

Қайта өңделген электрондық қалдықтар үлесін арттыру, %;

Қайта пайдалануға берілген жабдық бірліктері санын ұлғайту;

Беру алдында есептен шығарылған жабдықты сақтау мерзімін қысқарту, ай.

Сонымен қатар Бағдарлама аккумуляторлық батареяларды қайта өңдеу, кабельдер мен офистік қалдықтарды кәдеге жарату немесе қайта өңдеу, сондай-ақ оларды бөлек жинау үшін мақсаттар белгілейді.

Бағдарлама мақсаттарын іске асыруға бағытталған шаралар:

Қалдықтардың көзден түзілуін барынша азайту — бизнес-процестерді оңтайландыру, «қағазсыз офиске» көшу, энергия тиімді технологияларды пайдалану;

Жабдықты қайта пайдалану — телекоммуникациялық жабдық үшін refurbished пен reuse тәжірибесін дамыту;

Қайта өңдеу инфрақұрылымын дамыту — қайталама қайта өңдеудің озық технологияларын енгізетін компаниялармен ынтымақтастық (мысалы, e-waste-тен металдарды химиялық алу);

ҒЗТКЖ (ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстар) инвестициялары — материалдардың жабық циклдерін және қалдықсыз технологияларды енгізу мүмкіндіктерін зерттеу.

2026 жылға арналған жоспарлар

Компания қалдықтарды тиімді басқару бойынша мынадай іс-шараларды орындауды жоспарлайды:

  • «Қазақтелеком» АҚ-ның өндіріс және тұтыну қалдықтарын басқару бағдарламасында көзделген іс-шараларды іске асыру.

4.2.1.4. Биоалуантүрлілікке әсер

GRI 3-3, 413-1

Экологиялық саясатқа сәйкес «Қазақтелеком» АҚ биоалуантүрлілікті сақтауға ықпал етуге және қорғалатын аумақтарда өндірістік қызмет жүргізуге жол бермеуге міндеттенеді.

Құрылыс-монтаждау жұмыстары (оның ішінде кабельдерді төсеу) учаскелерінде өсімдіктер мен жануарлар дүниесін сақтау шеңберінде Компания топырақ эрозиясы тәуекелдерін барынша азайтатын және бұзылған жер учаскесінде өсімдік қабатын қалпына келтіруге ықпал ететін механикалық және биологиялық рекультивацияны орындайды.

2024 жылы «Қазақтелеком» АҚ «Биоалуантүрлілікті басқару және сақтау бойынша Нұсқаулықты» іске асыру шеңберінде Астана, Алматы және Шымкент қалаларында өз қызметінің биоалуантүрлілікке, сондай-ақ жер мен су ресурстарына әсерін тәуелсіз бағалау жүргізді. «КазТЭКО» ЖШС жүргізген бағалау автоматты телефон станцияларын, 5G антенналарын және қосалқы жабдықты қамтыды. Электромагниттік сәулелену, шу деңгейі, ауа сапасы өлшеулері мен 5G антенналарының жануарлар әлеміне әсері жүргізілді. Өлшеулер нәтижелері бойынша шекті жол берілетін мәндерден асулар мен экожүйелердегі өзгерістер анықталған жоқ. Алынған нәтижелерге байланысты 2025 жылы әсерді қосымша бағалау талап етілмейді.

2026 жылға арналған жоспарлар

  1. Қатысу өңірлерінде биоалуантүрлілікті қолдау мен сақтау жобаларына қатысуды жоспарлау.
  2. «Қазақтелеком» АҚ-ның іс-қимыл аймағындағы Биоалуантүрлілікті басқару және сақтау жөніндегі нұсқаулықты одан әрі өзектендіру және оны жария қолжетімділікте ашу үшін аумақтық тұрғыдан ерекше қорғалатын аймақтарға кіретін жабдық пен технологиялық процестер бойынша деректерді жинау.